تحلیلی بر منابع قدرت و نفوذ خاندان میرزایان فسایی در فارس قاجار: بر مبنای سرمایه‌های خاندانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکترای تاریخ ایران اسلامی ،دانشگاه شیراز، ایران

10.22103/jic.2026.26875.1519

چکیده

خاندان‌های متنفذ محلی در دوره قاجار نقش مهمی در شکل‌دهی به ساختار قدرت محلی به‌ویژه در مناطق خاندان‌محور چون فارس داشتند. از این رو آگاهی از کنش‌ها و منابع قدرت آنان از ضروریات شناخت و تحلیل رویدادهای تاریخی است. خاندان میرزایان فسایی از خاندان‌های ریشه‌دار فارس(قرن پنجم)، با حضور چند قرنی در مناصب مختلف سیاسی(وزارت، وکیل ایالت، نمایندگی مجلس)، مذهبی(صدارت، قضاوت..) و فرهنگی(مدرسان و متولیان مدارس بویژه مدرسه منصوریه) از جمله این خاندان‌های متنفذ بودند. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و بهره‌گیری از منابع تاریخی، اسنادی و مفاهیم میدان و سرمایه پیر بوردیو به کنشگری آنان در حوزه‌های سیاسی و فرهنگی پرداخته ‌می‌شود. در این رابطه چرایی و چگونگی تأثیر میدان قدرت و سرمایه‌های میرزایان فسایی در کنشگری و جایگاه این خاندان مسئله اصلی این پژوهش می‌باشد.
یافته‌های پژوهش نشان ‌می‌دهد. خاندان میرزایان فسایی با تکیه بر مؤلفه‌های‌ ویژه و بهرمندی از سرمایه‌های خاندانی (اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، نمادین) در تعامل با قدرت‌های سیاسی مسلط و مراکز قدرت ایالتی، به عنوان یکی از کنشگران اصلی میدان قدرت در فارس شناخته‌شدند.کنشگری‌های این خاندان متأثر از تحولات قدرت در سطوح مرکزی و ایالتی با فراز و نشیب‌هایی همچون اوج(اوایل قاجار)، ضعف(میانه دوره قاجار) و بازتولید قدرت(مشروطه) همراه ‌بود. امری که از اختلافات درون خاندانی، اعمال فشار خاندان‌های رقیب و تغیرات میدان قدرت فارس نشئت ‌می‌‌گرفت. از طرفی نقش‌آفرینی آنان در چهارچوب فعالیت‌های فرهنگی، مذهبی، آموزشی و تداوم سرمایه اجتماعی و نمادین، تأثیر مهمی در ارتقاء جایگاه خاندان داشت. نتایج پژوهش همچنین عملکرد خاندان میرزایان فسایی و کنش مشهورترین اعضای آن در چارچوب تعاملات سیاسی و فرهنگی را بیان ‌می‌کند.

کلیدواژه‌ها