اصلاحات ارضی به مثابه استراتژی جنگ سرد: مطالعه پروژه اصلاحات ارضی در ایران و کره جنوبی (با تکیه بر اسناد آمریکا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه شهیدبهشتی، ایران، تهران.

2 استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

10.22103/jic.2025.25566.1453

چکیده

نوشتار حاضر باهدف بررسی تطبیقی اصلاحات ارضی در ایران و کره جنوبی به‌عنوان بخشی از استراتژی جنگ سرد ایالات‌متحده برای مهار کمونیسم می‌پردازد و در پی آن است تا نقش آمریکا در اجرا و پیامدهای اجرای این سیاست را دریابد؟ پژوهش پیش‌رو با تکیه‌بر اسناد وزارت خارجه آمریکا و منابع کتابخانه‌ای و با کاربست روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته و بر این فرض ابتنا دارد که موفقیت نسبی کره‌ مرهون پیوند ارگانیکِ اراده‌ی سیاسیِ معطوف به عدالت توزیعی، ظرفیت نهادیِ پشتیبان و اتصال به پروژه‌ی صنعتی‌سازی بود، درحالی‌که ناکامی نسبی ایران ریشه در تضاد منافع طبقه‌ی حاکم، طراحی شتاب‌زده‌ی فاقد پشتیبانی فنی و گسست از برنامه‌ی توسعه‌ی ملی داشت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اصلاحات ارضی در کره جنوبی (1945-1953) با توزیع حدود 90 درصد اراضی اجاره‌ای و پیوند با صنعتی‌سازی، به ثبات سیاسی و رشد اقتصادی منجر شد؛ درحالی‌که در مقابل، اصلاحات ارضی ایران (دهه 1340) در چارچوب انقلاب سفید، به دلیل اجرای شتاب‌زده، مقاومت مالکان و روحانیون و نبود هماهنگی با توسعه ملی، به مهاجرت گسترده روستاییان، حاشیه‌نشینی و بی‌ثباتی سیاسی انجامید. این پژوهش با تحلیل عوامل داخلی و خارجی، نقش شرایط محلی و سیاست‌های ژئوپلیتیکی را در تعیین نتایج این پروژه‌ها برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که اصلاحات ارضی فراتر از یک پروژه اقتصادی، ابزاری استراتژیک در جنگ سرد بود..
 

کلیدواژه‌ها

مراجع

  • آبادیان، حسن (1397). اصلاحات ارضی و تبعات اجتماعی مهاجرت روستائیان به شهر تهران، تحقیقات تاریخ اجتماعی، دوفصلنامة علمی ـ پژوهشی، سال هشتم، شمارة دوم پاییز و زمستان،1 –
  • برزین، سید صاحب و علی صوفی، علیرضا. (1395). واکاوی پیامدهای سیاسی اصلاحات ارضی در فارس. گنجینۀ اسناد، 26(1), 82-103.
  • بصیرت منش، حمید, سادات بیدگلی، سید محمود و ابراهیمی فیلوری، محمد. (1402). نقش اصلاحات ارضی در افزایش تنش‌های اجتماعی طی سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ ش، در استان اصفهان. پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران، 11(شماره دوم، پیاپی 22، بهار و تابستان 1402), 1-16. doi: 10.30473/lhst.2023.67077.2812
  • پهلوی، محمدرضاشاه، انقلاب سفید، تهران کتابخان‍ه سلطنتی، چاپ دوم، 1346.
  • حجت، عیسی. (1385). «تأثیر اصلاحات ارضی بر شکل روستاهای ایران», هنرهای زیبا، 1(26), صص 84-75.
  • عزیزی، نصرت, رستمی قبادی، فرحناز, گراوندی، شهپر و شرفی، لیدا. (1403). واکاوی تأثیرات اصلاحات ارضی بر ساختار اجتماعی روستایی (مورد مطالعه: روستای قلعه‌ شیان، استان کرمانشاه). جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 35(2), 140-115. doi: 10.22108/gep.2024.138609.1600
  • عمید، محمدجواد. (1381). کشاورزی فقر و اصلاحات ارضی در ایران. ترجمه رامین امینی نژاد. نشر نی.
  • مسائل ایران (مسئله اصلاحات ارضی)، مسائل ایران سال اول دی 1341 شماره 3، 9-98.
  • میلانی، عباس. (1392). نگاهی به شاه، نشر پرشین سیرکل، تورنتو،
  • نوروزی، عباس، شهبازی، اسماعیل. (1402). «زمینه‌یابی انجام اصلاحات ارضی در ایران», اقتصاد کشاورزی و روستایی، 1(1), 3-13. doi: 10.30490/etr.2024.130078

 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار