نقش خاندان غفاری در تداوم ساختار شهری کاشان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 وزارت میراث فرهنگی و گردشگری

2 عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران (نویسنده مسئول)

10.22103/jic.2025.24398.1382

چکیده

کاشان که دارای سابقه تمدنی ویژه است، در دوران صفوی به سبب موقعیت طبیعی و راهبردی، مورد توجه و به انبار کالای ایران معروف بود. در حالی که اکثر شهرهای ایران، به‌ویژه شهرهای دارای موقعیت مشابه با کاشان، در دوران قاجاریه به علل خارجی و داخلی به‌تدریج رو به ضعف نهادند، شهر کاشان، یکی از درخشان‌ترین دوره‌های رونق خود را از سر گذرانید. از جمله عوامل مهم رونق مذکور، سهمی است که خاندان غفاری و به ویژه امین‌الدوله در این دوره از تاریخ کاشان ایفا کرده‌اند. امین‌الدوله غفاری که از دوران فتحعلی شاه وارد دربار شده بود با تکیه‌بر هوشمندی خود رو به رشد نهاد و اعتماد شاه را به خود جلب نمود. او در اواسط دوران محمدشاه مأمور حکومت کاشان شد و با بهره‌گیری از نفوذ خویش، مستقیم یا غیر‌مستقیم، در ارتقای خاندان غفاری و توسعۀ این شهر تأثیرگذار بود. مشخص است فرخ‌خان، درپی مأموریت خود در قرارداد پاریس، تعدادی دانشجو را برای تحصیل به اروپا فرستاد که بعدها برخی از آن‌ها منسوبان وی در کاشان بودند و در رونق حیات شهری کاشان منشاء اثر شدند. بر همین اساس، پژوهش پیش رو، با رویکرد توصیفی- تحلیلی و طرح مدعای کارآمدی خاندان غفاری و شخص امین‌الدوله در توسعه شهری کاشان در عصر قاجاریه، به ساختار شهری و هویت فرهنگی- اجتماعی آن پرداخته است. دستاورد تحقیق نشان می‌دهد خاندان غفاری و به‌ویژه شخص امین‌الدوله، با ساختن مجموعه بازار مسگران و کاروانسراهای مربوط و تیمچه امین‌الدوله، نقش مهمی در فضای کالبدی شهر، رونق حرفه‌ها و به تبع آن ماهیت و فضای ساختاری کاشان ایفا کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها