دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Early Seljuk Encounters and Their Economic Impact on Khurasan’s Urban Centers بررسی تأثیر حضور آغازین ترکان سلجوقی بر اقتصاد شهری خراسان 1 21 5125 10.22103/jic.2025.23907.1355 FA محمد تقی اسماعیلی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. ابوالفضل رضوی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران حسین هژبریان استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2024 08 19 The urban economy of the cities of Khorasan was a historical and established phenomenon, which was famous for its prosperity and dynamism for many centuries. However, this urban structure was seriously challenged in the face of the Seljuk Turks, and it was subjected to raids and looting by nomadic Turkish tribes. The alienation of nomadic Turks from the mechanisms of the urban economy and its requirements and requirements played a major role in the decline of the urban economy in Khorasan. Although the rise of the Seljuqs helped to facilitate relations between the East and the West of Iran from one point of view, the lifestyle based on looting affected many of their actions towards the economy of Khorasan. In fact, the requirements of the urban economy in the cities of Khorasan were not a phenomenon that was attractive to the Seljuk Turks.The question of this research is how did the confrontation of Seljuk Turkish clans with the cities of Khorasan bring the urban economy of these cities to stagnation? The hypothesis is that the predominance of values ​​based on looting in the world of Ili quickly destroyed the productive, economic and commercial power of the cities of Khorasan. Therefore, a series of violent, indifference and slander to the civilizational manifestations of the cities, suspending the bureaucratic institutions, capturing and destroying the production capacity of the cities, extensive looting of goods, as well as non-commitment and adherence to the economy based on production. fueled the decline of urban economic اقتصاد شهریِ شهرهای خراسان، پدیده‌ای تاریخی و تثبیت شده بود که برای قرن‌های متمادی، رونق و پویاییِ آن زبانزد بود. موقعیت جغرافیاییِ مناسب، وجود زیرساخت‌های تولیدی با پیشینه‌ی تاریخی طولانی، سابقه شهرنشینی مستمر، تاریخی بودنِ نقش نهاد دولت در این شهرها و تجربه‌ی تاریخی در زمینه تولید کالا و بازار و تجارت، مهمترین ارکانِ شکل‌گیری و تداوم این اقتصاد شهری بودند. این شاکله شهری اما در مواجهه با ترکان سلجوقی، به صورت جدی به چالش کشیده شد و در معرض دست‌اندازی و چپاول طوایف ترکِ کوچ‌رو قرار گرفت. بیگانگی ترکان کوچ‌رو با سازوکارهای اقتصاد شهری و الزامات و اقتضائات آن در افول اقتصد شهری در خراسان نقش اصلی را داشت. تزریقِ یک بینشِ مبتنی بر غارتگری و چپاول، عدم پایبندی به موازین اقتصاد شهری و گریزان بودن از مناسبات زندگی شهری سبب شد تا اقتصاد شهری شهرهای خراسان به دوره-ای متمایز از تاریخ خود ورود کند. اگر چه ظهور سلجوقیان از یک منظر به تسهیل مراودات شرق و غرب ایران کمک کرد اما زیست‌جهانِ مبتنی بر غارت، بر بسیاری از کنش‌های آنان در قبال اقتصاد خراسان تاثیر گذاشت. پرسشِ این پژوهش این است که مواجهه‌ی طوایف ترکِ سلجوقی با شهرهای خراسان، چگونه اقتصاد شهریِ این شهرها را به رکود کشاند؟ فرضیه این است که غلبه‌ی ارزش‌های مبتنی بر غارت‌گری در زیست‌جهانِ ایلی توانِ تولیدی و اقتصادی و تجاری شهرهای خراسان را به سرعت به تباهی کشاند. بنابراین، مجموعه ای از برخوردهای خشونت‌بار، بی‌اعتنایی و دهن‌کجی به مظاهر تمدنی شهرها، به تعلیق درآوردنِ نهادهای دیوانسالاری، تسخیر و نابودی توانِ تولیدی شهرها، غارت وسیع کالاها و همچنین عدم التزام و پایبندی به اقتصادِ مبتنی بر تولید به افول رونق اقتصاد شهری در خراسان دامن زد. https://jic.uk.ac.ir/article_5125_7afd596b799dce5f0dfd9ccb6cdc931b.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 The Role and Function of Urban Squares during the Qajar Period: A Case Study of Baharestan Square in Tehran" نقش و کارکرد میدان در دوره قاجار: مطالعه موردی، میدان بهارستان تهران 22 43 5086 10.22103/jic.2025.25452.1445 FA حجت الله اندرخور دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. ایرج ورفی‌نژاد استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. علی بحرانی پور استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. Journal Article 2025 06 20 Urban squares, as multifunctional public spaces, play a critical role in shaping the spatial structure and social dynamics of cities.In the context of Iranian urban history, these spaces have functioned not only as areas for practical use but also as platforms for religious rituals, social interactions, and political events.Baharestan Square in Tehran, during the Qajar era, is a prominent example that reflects the socio-political transformations of its time. Initially influenced by the recreational and ceremonial functions of nearby gardens such as Negarestan, the square gradually evolved—especially during the reign of Naser al-Din Shah—into a center for political and social activities with the establishment of governmental institutions, including the National Consultative Assembly.<br />This study adopts a descriptive-analytical approach, utilizing historical documents, travelogues, and urban studies literature to explore the spatial and functional transformation of Baharestan Square throughout the Qajar period.The findings reveal that the square served three major roles—recreational, religious, and political—and became emblematic of Tehran’s emerging modern public spaces. During the Constitutional Movement, Baharestan Square emerged as a stage for demonstrations, public discourse, and the shaping of new socio-political identities.<br />The research argues that Baharestan Square should be viewed as a key element in analyzing the relationship between power, society, and urban space in late Qajar Tehran. It explores the reasons behind its emergence as a political-social hub and the spatial and functional factors that enabled this transformation. The hypothesis holds that the square both reflected and facilitated interaction between state power and the public, contributing to urban identity formation. میدان‌های شهری به‌عنوان فضاهای عمومی چندمنظوره، نقش کلیدی در شکل‌دهی ساختار فضایی و حیات اجتماعی شهرها ایفا می‌کنند. در تاریخ ایران، این فضاها علاوه بر کارکردهای عملکردی، عرصه بروز مناسک مذهبی، تعاملات اجتماعی و رخدادهای سیاسی بوده‌اند. میدان بهارستان تهران در دوره قاجار نمونه بارزی از چنین فضاهایی است که تحولات تاریخی و اجتماعی آن زمان را منعکس می‌کند. این میدان در ابتدا تحت تأثیر کارکردهای تفریحی و آیینی باغ نگارستان بود، اما با تحولات سیاسی دوره ناصری و استقرار نهادهای حکومتی از جمله مجلس شورای ملی، به بستری برای کنش‌های سیاسی و اجتماعی تبدیل شد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از اسناد تاریخی، سفرنامه‌ها و منابع مطالعات شهری، سیر تحول کالبدی و کارکردی میدان بهارستان را در دوره قاجار بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که میدان بهارستان در طول زمان نقش‌های تفریحی، مذهبی و سیاسی داشته و در روند مدرنیزاسیون شهری به یکی از نمادهای فضاهای عمومی تهران تبدیل شده است. این فضا در نهضت مشروطه به صحنه‌ای برای تظاهرات، اعتراضات و شکل‌گیری گفتمان‌های جدید اجتماعی و سیاسی بدل شد. بنابراین، میدان بهارستان به‌عنوان عنصری کلیدی در بازخوانی مناسبات قدرت، جامعه و فضا در تهران و درک تحولات شهر ایرانی پیش از مدرنیته اهمیت فراوان دارد. این تحقیق به پرسش‌هایی درباره چرایی تبدیل میدان بهارستان به کانون فعالیت‌های سیاسی-اجتماعی و عوامل مؤثر کالبدی و عملکردی می‌پردازد. فرضیه اصلی پژوهش این است که میدان بهارستان نه‌تنها بازتاب تحولات سیاسی و اجتماعی دوره قاجار بوده، بلکه بستری مؤثر برای تعامل قدرت و جامعه و شکل‌گیری هویت شهری بوده است. https://jic.uk.ac.ir/article_5086_f1ba11910523bfaaad1ee1eec26742f8.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 The Arsacids "Persianism" سیاست «پارسی گرایی» اشکانیان 44 67 5094 10.22103/jic.2025.25454.1448 FA حمیدرضا پیغمبری استادیار گروه تاریخ، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران. زهره تقی پور بیرگانی دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران Journal Article 2025 07 02 According to historical sources and numismatic studies, epigraphic, and archaeological data, the Parthian kings followed the traditions and customary epithets of dynasties before them, especially the Achaemenids. Hence, one of the important topics in the study of the Parthian Empire history is that of their “Persianism.” Previous research on the question of what factors played a role in the Parthians’ turning to “Persianism” have considered two factors to be effective: the opposition with Hellenism and the conflict with Rome. The present paper examines "Persianism" in the context of the political developments of this period and, accordingly, in addition to examining the aforementioned viewes, it also identifies other factors that have led the kings to the "Persianism" throughout the long history of this dynasty. It indicate that the Parthian claim of Achaemenid succession became apparent from the time of their confrontation with the Roman empire, but this territorial claim also required dynastic and lineage support, which emerged in the 1st century AD with Artabanus II and his successors as a legitimizing factor in intra-dynastic conflicts. Accordingly, the Parthian “Persianism” was neither formed by emulating the local states of Asia Minor nor was it the Roman historians’ perception of eastern enemies and the result of comparison of Parthians and Persians. Rather, it is considered as a conscious policy that began from the time of the early Parthian kings. Therefore, the Arsacid claim of Achaemenid succession is considered an effective measure to gain legitimacy when facing secessions and dynastic struggles and foreign invasions. به استناد گزارش های تاریخی و یافته های سکه شناسی، کتیبه شناسی و باستان شناسی، پادشاهان اشکانی از سنت‌ها و القاب مرسوم سلسله‌های پادشاهی پیشین به ویژه هخامنشیان پیروی می کردند. از این رو، یکی از مباحث مهم در مطالعه ی تاریخ شاهنشاهی اشکانی، بررسی «پارسی گرایی» آنها است. پژوهش‌های پیشین در رابطه با این پرسش که چه عواملی در روی آوردن اشکانیان به «پارسی گرایی» نقش ایفا کرده است، دو عامل مبارزه با یونانی‌مآبی و رویارویی با روم را مؤثر دانسته اند. مقاله ی حاضر که بر پایه ی منابع کلاسیک و تاریخ روایی ایرانی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است، «پارسی گرایی» را در بستر تحولات سیاسی این دوره بررسی می کند و بر این اساس علاوه بر بررسی نظرات مطرح شده، عوامل دیگری را نیز مشخص می سازد که در طول تاریخ طولانی این سلسله، پادشاهان را به سیاست «پارسی گرایی» سوق داده است. یافته های حاصل از این پژوهش نشان می دهد که اگرچه ادعای اشکانیان مبنی بر جانشینی هخامنشیان از زمان رویارویی آنها با رومیان آشکار گردید، اما این ادعای ارضی پشتوانه ای دودمانی و نَسَبی نیز لازم داشت که در قرن یکم میلادی و با اردوان دوم و جانشینانش به عنوان عاملی مشروعیت بخش در مناقشات درون دودمانی به منصه ی ظهور رسید. از این رو، «پارسی گرایی» اشکانیان به تقلید از حکومت های محلی آسیای صغیر شکل نگرفته است و یا حاصل برداشت مورخان رومی از دشمنان شرقی و تطبیق پارتیان و پارسیان نیست، بلکه سیاستی آگاهانه به نظر می رسد که از زمان نخستین پادشاهان اشکانی آغاز گردیده و سیر تکاملی خود را طی نمود. بنابراین، ادعای اشکانیان در جانشینی هخامنشیان اقدامی مؤثر در جهت کسب مشروعیت به هنگام رویارویی با مخاطراتی سیاسی همچون جداسری ها و نبرد بر سر تاج و تخت و حمله های خارجی ارزیابی می شود. https://jic.uk.ac.ir/article_5094_246049fcd1514888722de119a6a95874.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2026 03 18 Literary Connections between Iran and Iraq in the Twentieth Century with an Emphasis on the Origins of Modern Poetry پیوندهای ادبی ایران و عراق در قرن بیستم با تأکید بر خاستگاه شعر نو 68 89 5088 10.22103/jic.2025.25736.1462 FA محمد حسن بیگی دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اراک، ایران، ایران علی اصغر شهبازی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران Journal Article 1404 05 18 Iran and Iraq, due to their shared historical, geographical, and cultural background, have always been engaged in cultural and literary interactions, the reflections of which can be clearly observed in the contemporary literature of both countries. The central issue of this research is to examine how the political, social, and cultural developments of the past century in Iran and Iraq brought the literary paths of the two nations closer together and led to the emergence of similar themes and forms. The hypothesis is that historical and cultural commonalities, along with similar political and social conditions in the twentieth century, provided the groundwork for the rise of convergent literary movements and shared themes such as the pursuit of freedom, the quest for justice, patriotism, and the struggle against poverty and illiteracy. This study, using a descriptive-analytical approach and based on comparative literary studies, first explains the roots of cultural ties between Iran and Iraq from antiquity to the present, and then examines the political and social circumstances of the two countries in the twentieth century and their impact on literary movements, especially poetry. The findings indicate that parallel transformations in both countries, coupled with the influence of Western literature and a tendency toward modernism, paved the way for the emergence of Sheʿr-e No (New Poetry) in Iran and al-shiʿr al-hurr (Free Verse) in Iraq, significantly bringing the literary trajectories of the two nations closer together.Text (New Poetry) in Iran and al-shiʿr al-hurr (Free Verse) in Iraq, significantly bringing the literary trajectories ایران و عراق، به‌سبب پیشینه مشترک تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی، همواره در تعاملات فرهنگی و ادبی بوده‌اند و بازتاب این پیوندها را می‌توان در ادبیات معاصر دو کشور به‌وضوح مشاهده کرد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی این پرسش است که چگونه تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی سده اخیر در ایران و عراق، مسیر ادبیات دو کشور را به هم نزدیک کرده و موجب شکل‌گیری مضامین و قالب‌های همسان شده است. فرض بر این است که اشتراکات تاریخی و فرهنگی، همراه با شرایط مشابه سیاسی و اجتماعی در قرن بیستم، زمینه‌ساز پیدایش جریان‌های ادبی همگرا و مضامین مشترکی چون آزادی‌خواهی، عدالت‌طلبی، وطن‌دوستی و مبارزه با فقر و بی‌سوادی شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه‌ی مطالعات تطبیقی، ابتدا به تبیین ریشه‌های پیوند فرهنگی ایران و عراق از روزگار باستان تا عصر حاضر می‌پردازد و سپس اوضاع سیاسی و اجتماعی دو کشور در قرن بیستم و تأثیر آن بر جریان‌های ادبی به‌ویژه شعر را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دگرگونی‌های همسان در هر دو کشور، همراه با تأثیرپذیری از ادبیات غرب و گرایش به نوگرایی، زمینه‌ساز شکل‌گیری شعر نو در ایران و شعر آزاد در عراق شده و مسیرهای ادبی دو ملت را به‌طور چشمگیری به هم نزدیک ساخته است. عدالت‌طلبی، وطن‌دوستی و مبارزه با فقر و بی‌سوادی شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه‌ی مطالعات تطبیقی، ابتدا به تبیین ریشه‌های پیوند فرهنگی ایران و عراق از روزگار باستان تا عصر حاضر می‌پردازد و سپس اوضاع سیاسی و اجتماعی دو کشور در قرن بیستم و تأثیر آن بر جریان‌های ادبی به‌ویژه شعر را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دگرگونی‌های همسان در هر دو کشور، همراه با تأثیرپذیری از ادبیات غرب و گرایش به نوگرایی، زمینه‌ساز شکل‌گیری شعر نو در ایران و شعر آزاد در عراق شده و https://jic.uk.ac.ir/article_5088_fada79d7414014e31040a4bca0470027.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Migration and Displacement of Iranians to Byzantium during the Sasanian Period and Early Islam بررسی جابجایی و مهاجرت ایرانیان به بیزانس در دوره ساسانی و اوایل اسلام 90 111 5107 10.22103/jic.2025.25457.1446 FA سلیمان حیدری گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه شیراز، ایران زهرا رحیمی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2025 06 24 Migration and population movements have always been central elements in the socio-historical analysis of societies, playing a pivotal role in the formation or transformation of power structures, social order, and cultural diversity. In the history of Iran, one of the lesser-studied yet civilizationally significant trajectories has been the migration of Iranian groups to the territories of the Eastern Roman Empire (Byzantium). This study aims to investigate the causes and dynamics of these migrations during the Sasanian period and the early Islamic centuries, as well as their broader civilizational impacts. Employing Everett Lee’s push-pull theory of migration, the research explains the underlying drivers and cultural consequences of these movements. The methodology adopted is descriptive-analytical with a historical-sociological approach, grounded in primary historical sources. The findings indicate that during the Sasanian era, migrations were mainly carried out by members of the royal family and military commanders—some seeking refuge in Byzantium due to internal conflicts and political repulsion in Iran, while others were transferred as war captives. Religious migrations are also observed, particularly among Iranian Christian minorities. Following the Arab Muslim conquest and the collapse of Sasanian structures, profound social and religious transformations led to the migration of Zoroastrians and remnants of the Sasanian court to Byzantium. During the Abbasid period, the suppression of uprisings such as Babak Khorramdin’s revolt and the Zutt rebellion led to the migration or exile of some dissidents to Byzantium. Moreover, religious persecution of Christians under certain Abbasid caliphs prompted further waves of religious migration. This study concludes مهاجرت و جابه جایی افراد همواره از مؤلفه‌های اساسی در تحلیل تاریخی-اجتماعی جوامع به شمار می‌روند و نقشی کلیدی در تکوین یا دگرگونی ساختارهای قدرت، نظم اجتماعی و تنوع فرهنگی دارند. در تاریخ ایران، یکی از مسیرهای کمتر واکاوی‌شده اما واجد اهمیت تمدنی، مهاجرت گروه‌هایی از ایرانیان به قلمرو امپراتوری روم شرقی (بیزانس) است. هدف این پژوهش بررسی چرایی و چگونگی این مهاجرت‌ها در دوره ساسانی و قرون نخستین اسلامی و تأثیرات تمدنی آن است که با تکیه بر نظریه جاذبه و دافعه اورت لی، به تبیین زمینه‌ها و پیامدهای تمدنی این تحرکات می‌پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی و مبتنی بر منابع تاریخی، است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در دوره ساسانی، مهاجرت‌ها عمدتاً از سوی خاندان سلطنتی و سرداران نظامی صورت گرفته است؛ برخی به دلیل تضادهای درون‌ساختاری و دافعه‌های سیاسی در ایران، به بیزانس پناه برده و برخی دیگر به‌عنوان اسیران جنگی به آن سرزمین منتقل شده‌اند. همچنین مهاجرت‌های مذهبی در میان اقلیت‌هایی چون مسیحیان ایرانی نیز مشاهده می‌شود.<br />در پی حمله اعراب مسلمان و فروپاشی ساختارهای ساسانی، تحولات اجتماعی و دینی عمیقی در ایران رخ داد که موجب مهاجرت گروه‌هایی از زرتشتیان و بازماندگان دربار به بیزانس شد. در دوره عباسی نیز سرکوب جنبش‌هایی نظیر قیام بابک خرمدین یا شورش زط‌ها، زمینه‌ساز مهاجرت یا تبعید شماری از مخالفان به بیزانس گردید. افزون بر آن، فشارهای مذهبی برخی خلفای عباسی بر مسیحیان، موج دیگری از مهاجرت‌های دینی را به دنبال داشت. نتیجه این مطالعه نشان می‌دهد که مهاجرت ایرانیان به بیزانس در این دوره‌ها نه صرفاً یک جابجایی فیزیکی، بلکه بازتابی از تنش‌های ساختاری، تحولات قدرت و مقاومت‌های اجتماعی در برابر نظم‌های حاکم بوده است. https://jic.uk.ac.ir/article_5107_e40f2fcc71ed5bbb77a202e38f9be70b.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 The connection between the rule of Shah Sultan Hussein and the rulers of the country's administrative centers (1105-1135 AH) َپیوند حکومت شاه سلطان حسین با حکام مراکز کرسی‌نشین کشور (1105-1135 ق) 112 125 5296 10.22103/jic.2026.25830.1467 FA مهدی دهقانی استادیار گروه تاریخ دانشگاه جیرفت 0000-0001-7944-0030 رضا معینی رودبالی استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 08 29 The centralized Safavid government led to the exercise of despotic authority by the rulers through a bureaucratic system.The court of Shah Sultan Hussein exercised extensive civil, military, and civil authority over the capital and other central cities, which gradually declined significantly as the central government became increasingly weak. One of the most factors in the decline of the Safavid government's supervision over the country's provincial centers was the competition courtiers. Therefore, in the current research, considering the orientation of historical sources, the question is answered: What connection did the court of Shah Sultan Hussein have with the central cities? In order to answer this question, the current study analyzes and interprets these characteristics and their effects on the central cities of the period in question, using the historical research method and the classification of the civil, military, and civil relations of the reign of Shah Sultan Hussein. Given the lack of coherent research on the connection between the rule of Shah Sultan Hussein and the aforementioned cities, the research findings show that in the late Safavid period, on the one hand, the strict supervision of the central court prevented the autonomy of the central cities, and on the other hand, the kinship ties of courtiers with provincial officials and court intrigues prevented the provinces from seeking grievances and establishing constructive relations with the central government. A process that is considered to be one of the important factors in the weakness and collapse of the Safavid government in the long term. حکومت متمرکز صفویه سبب اعمال اقتدار استدبدادی فرمانروایان از طریق نظام دیوانسالاری می شد. در اواخر حکومت صفویه بویژه در دوره سلطنت شاه سلطان حسین با کاهش اقتدار فرمانروا و صاحب منصبان دیوانی، درباری متشکل از جناح های نظامیان، دیوانیان، خواجگان و ندیمان قدرت حکومتی را در اختیار گرفتند. دربار شاه سلطان حسین، اقتدار دیوانی، نظامی و عمرانی فراوانی بر پایتخت و سایر شهرهای کرسی‌نشین اعمال می‌کرد که به‌تدریج با ضعف روزافزون حکومت مرکزی، کاهش چشمگیری یافت. از مهم ترین عوامل کاهش نظارت موثر حکومت صفویه بر مراکز ایالتی کشور رقابت درباریان در قالب جناح بندی مختلف و کارشکنی آنان علیه یکدیگر بود که مانع مهمی در پیشبرد امور دیوانی و نظامی پایتخت و مراکز کرسی نشین می شد. ازاین‌رو، در پژوهش کنونی باتوجه‌به جهت‌گیری منابع تاریخی، به این سؤال پاسخ داده می‌شود که دربار شاه سلطان حسین چه پیوندی با شهرهای کرسی‌نشین داشت؟ به‌منظور پاسخ‌گویی، پژوهش کنونی با استفاده از روش تحقیق تاریخی و طبقه‌بندی روابط دیوانی، نظامی و عمرانی حکومت شاه سلطان حسین به تحلیل و تفسیر این ویژگی‌ها و تأثیرات آن بر شهرهای کرسی‌نشین دوره موردنظر می‌پردازد. باتوجه‌به فقدان پژوهش منسجمی پیرامون پیوند حکومت شاه سلطان حسین با شهرهای مذکور، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اواخر حکومت صفوی، از یک سو نظارت شدید دربار مرکزی مانع خودمختاری شهرهای کرسی‌نشین و از سوی دیگر پیوندهای خویشاوندی درباریان با مقامات ایالتی و توطئه‌های دیوانی مانع تظلم‌خواهی و برقراری روابط سازنده ایالات با حکومت مرکزی شد. روندی که در بلندمدت از عوامل مهم ضعف و فروپاشی حکومت صفویه قلمداد می‌شود. https://jic.uk.ac.ir/article_5296_6dbe65c2057e3d6f81a4f4ca0dd17d39.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 The Continuity and Persistence of Iranian Urban Planning Traditions in the Islamic Era: From Ardashir-Khwarrah, the Sasanian Ideal City, to Baghdad, the Abbasid Capital تداوم و استمرار سنت شهرسازی ایرانی در دوران اسلامی: از اردشیرخوره آرمان-شهر ساسانی تا بغداد دارالخلافه عباسی 126 148 5286 10.22103/jic.2026.26423.1491 FA ابوالفضل سلمانی گواری عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه تاریخ مجید منتظر ظهوری گروه آموزشی باستانشناسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران Journal Article 2025 11 30 Although the fall of the Sasanian Empire is considered a major political-ideological rupture, the fundamental patterns of Iranian civilization and governance, especially in urban planning, were transmitted and continued from the Sasanian period into the Islamic era. Focusing on two symbolic cities—Ardashir-Khwarrah (3rd century CE) as the Sasanian ideal city and Baghdad (8th century CE) as the Abbasid capital—this research seeks to answer the question: Which key components of the urban planning model of Ardashir-Khwarrah continued in the design and construction of Baghdad, and what were the reasons for this continuity? This study employs a historical-comparative method, examining the content of ancient historical and geographical texts alongside contemporary archaeological and numismatic data. The findings indicate that the observed continuity went beyond a mere circular plan and is traceable across three main layers: 1. The Cosmological-Symbolic Layer: The idea of the "city as a symbol of the ideal world" with circular geometry and the absolute centrality given to the symbol of rule (the Terbal in Ardashir-Khwarrah and the palace-mosque complex in Baghdad). 2. The Spatial-Administrative Organizational Layer: The model of the city divided into four sectors around intersecting axes, as a tool for imposing order, control, and hierarchical management of the territory. 3. The Infrastructural-Livability Layer: Shared engineering wisdom in the centralized management of water resources and the selection of settlement locations at the intersection of major trade routes. This research argues that the observed continuity resulted from the efficacy of a "paradigmatic model" in urban planning for centralized, vast empires. اگرچه سقوط امپراتوری ساسانی یک گسست سیاسی-ایدئولوژیک عظیم محسوب می‌شود، اما الگوهای بنیادین تمدنی و حکمرانی ایرانیان به ویژه در امر شهرسازی از دوران ساسانی به دوره اسلامی انتقال و تداوم یافته است. این پژوهش با تمرکز بر دو شهر نمادین اردشیرخوره(سده سوم میلادی) به‌عنوان آرمان‌شهر ساسانی و بغداد (سده هشتم میلادی) مرکز دارالخلافه عباسی، در پی پاسخ به این سوال است: کدام مولفه‌های کلیدی در الگوی شهرسازی اردشیرخوره، در طراحی و ساخت بغداد تداوم یافت و علل این استمرار چه بود؟ این تحقیق با روش تاریخی-تطبیقی و با بررسی محتوای متون تاریخی و جغرافیایی کهن در کنار بهره‌گیری از داده‌های باستان‌شناسی معاصر و داده‌های سنجش از دور(GIS) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تداوم موجود، فراتر از طرح مدور صرف بوده و در سه لایه اصلی قابل ردیابی است: 1.لایه کیهان‌شناختی-نمادین: ایده «شهر به عنوان نماد جهان آرمانی» با هندسه مدور و مرکزیت بخشی مطلق به نماد حکومت (طربال در اردشیرخوره و قصر-مسجد در بغداد).2. لایه سازمان فضایی-اداری: الگوی چهاربخشی شهر حول محورهای متقاطع، به عنوان ابزاری برای نظم‌بخشی، کنترل و مدیریت سلسله‌مراتبی قلمرو.3.لایه زیرساختی-زیستی: خرد مشترک مهندسی در مدیریت متمرکز منابع آب و انتخاب مکان‌های استقرار در تقاطع راه‌های تجاری اصلی. این پژوهش استدلال می‌کند که تداوم مشاهده‌شده، ناشی از کارآمدی یک «الگوی پارادایماتیک» در شهرسازی برای حکومت‌های متمرکز و پهناور بود. عباسیان با بهره‌گیری از میراث اداری و فنی ساسانی، این الگو را نه از روی تقلید صرف، بلکه به دلیل کارآیی آن در نمایش قدرت، ساماندهی فضایی و تضمین حیات اقتصادی، بازآفرینی کردند. بنابراین، بغداد را می‌توان تبلور همان الگوی کهن در قالبی جدید دانست که نشان از انعطاف پذیری و ماندگاری عمیق سنت شهرسازی ایرانی دارد. https://jic.uk.ac.ir/article_5286_249f90e1c24a6b8a3a79386ed3b24caf.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 An Interpretive Analysis of the Ābāngān Festival in Zoroastrian Culture Using Clifford Geertz's Theory تحلیل تفسیری جشن آبانگان در فرهنگ زردشتی با استفاده از نظریۀ کلیفورد گیرتز 149 170 5085 10.22103/jic.2025.25219.1435 FA فهیمه شکیبا عضو هیئت‌علمی و استادیار دانشکدۀ ایرانشناسی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان 0000-0002-0546-3800 سمیه خانی پور عضو هیئت‌علمی و استادیار دانشکدۀ ایرانشناسی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان Journal Article 2025 05 06 Throughout history, humankind has created numerous devotional rituals to understand the ordered structure of existence and believe in the supernatural nature of phenomena. Among these, establishing festivals has been one of the most important forms of worship, to which various religions of the world have paid attention with the motivation of renewing time. The Zoroastrian religion is one of the religions in which holding festivals holds a special place. In this faith, festivals are held on various occasions and are accompanied by hymns, feasts, and a collection of pleasant customs. Here, one of the monthly festivals in Zoroastrian culture, called Ābāngān, is examined, which, according to Yazdgird’s calendar, is held on the tenth day of the eighth month of the year, Ābān. In the present study, Clifford Geertz's interpretive analysis method has been used to understand the deep and hidden meanings of this festival and its how and why. Due to the influence of the goddess Anāhitā's role in this ceremony, the relevant Avestan hymns have also been examined with a textual analysis approach to interpret the reason for the ritual at its profound level. The research data pertains to the Zoroastrian community of Iran and has been collected through oral interviews, digital content, and library resources. This festival is specifically held to commemorate water and Anāhitā. The findings show that this ritual is not only a cultural means through which the Zoroastrian community defines itself, but it is also held for group solidarity, strengthening natural forces, the prosperity ... انسان در طول تاریخ، مناسک عبادی متعددی را با هدف درک ساختار منظم هستی و باور به وجود ماوراءالطبیعۀ پدیده‌ها ایجاد کرده است. در این میان، برپایی جشن‌ها یکی از مهم‌ترین اشکال نیایش بوده که در ادیان گوناگون جهان با انگیزۀ تجدید زمان به آن توجه شده است. آیین زردشتی از جمله ادیانی است که در آن برگزاری جشن جایگاه ویژه‌ای دارد. در این کیش، جشن‌ها به مناسبت‌های گوناگون برپا می‌شوند و با سرود، ضیافت و مجموعه‌ای از آداب و رسوم دلنشین همراه‌اند. در اینجا، یکی از جشن‌های ماهانه در فرهنگ زردشتی، با نام آبانگان، بررسی می‌شود، که طبق تقویم یزدگردی، در دهمین روز از هشتمین ماه سال، یعنی آبان، برگزار می‌گردد. در مطالعۀ حاضر، برای پی‌بردن به معنای عمیق و پنهانی این جشن و چگونگی و چرایی آن از روش تحلیل تفسیری کلیفورد گیرتز استفاده شده است. به سبب تأثیر نقش ایزدبانو اناهیتا در این مراسم، سروده‌های اوستایی مربوط به او، با رویکرد تحلیل متنی، بررسی شده است تا چرایی آیین در سطح ژرف آن تفسیر شود. داده‌های پژوهش مربوط به جامعۀ زردشتیان ایران است که از طریق مصاحبۀ شفاهی، محتواهای دیجیتال و منابع کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده‌ است. این جشن به‌طور خاص برای بزرگداشت آب و اناهیتا برگزار می‌شود؛ یافته‌ها نشان می‌دهد این آیین نه‌تنها فرهنگی است که جامعۀ زردشتی از طریق آن خود را با آن تبیین می‌کند، بلکه به منظور همبستگی گروهی، تقویت قوای طبیعی، رونق کشاورزی و دامداری و فزونی فرزندآوری برگزار می‌شود. ازآنجا که ویژگی‌های آب و اناهیتا در جنسیت، باروری، پاکی، فراوانی و فراخی، فزایندگی، درمان‌بخشی، آزادگی، نیرومندی و آراستگی شبیه است، احتمالاً اناهیتا صورت مقدس، معنوی و ماورایی آب و آب صورت زمینی اناهیتا است. https://jic.uk.ac.ir/article_5085_e5a5a23e661fac75fa1a87463ea45c0e.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Explaining the Unsuccessful Agency of the Qizilbash in the Power Relations of Shah Safi’s Reign تبیین کنش‌گری نافرجام قزلباشان در مناسبات قدرت دوره‌ی شاه‌صفی 171 193 5293 10.22103/jic.2026.26253.1485 FA علی محمودی دانشجوی دکتری تاریخ، گرایش ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدچمران ‌اهواز، اهواز، ایران. علی بحرانی پور استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران. علی قاسمی استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران. سعید موسوی سیانی استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران. Journal Article 2025 11 07 The power-oriented inclinations of the Qizilbash prompted Shah Abbas I to establish a balance of power between them and other social groups. The continuation of this policy under Shah Safi, along with his efforts to reproduce it, led to the failure of Qizilbash attempts to restore their former political influence. Considering the decisive role of these power relations in shaping the political trajectory of the Qizilbash, this study seeks to answer the following question: Why did their efforts to regain power during the reign of Shah Safi end unsuccessfully? The conceptual framework employed here is the “logic of situation,” which requires reconstructing the historical context, examining the actors’ perceptions and available instruments, and assessing the outcomes of their actions. Based on this approach, the Qizilbash displayed three types of responses to the reforms of Shah Abbas that had weakened their political and military standing at the outset of Shah Safi’s rule. Some groups initially sought to dominate the state while simultaneously competing with one another; their misreading of the existing power relations, however, forced them into defensive stances and reluctant adaptation. Zeynal Khan Shamlu adopted a temporary and authoritarian opportunism that ultimately resulted in his death. Finally, another segment of the Qizilbash, despite undertaking ineffective actions, was compelled to accommodate the new circumstances and accept the authority of the shah. The evidence suggests that misinterpretation of the emerging power structure, ambiguous objectives, and limitations in their instruments of agency contributed to the failure of these efforts.<br /><br /><br /> تبیین کنش‌گری نافرجام قزلباشان در مناسبات قدرت دوره‌ی شاه‌صفی<br /><br /><br /><br /><br /><br />چکیده <br /><br />تمایلات قدرت‌طلبانه‌ی قزلباشان، شاه‌عباس یکم را بر آن داشت تا میان آن‌ها و سایر نیروهای اجتماعی موازنه‌ی قدرت برقرار سازد. تداوم این وضعیت در زمان شاه‌صفی و برنامه‌ی او برای بازتولید این سیاست‌، تلاش قزلباشان برای بازیابی نفوذ و قدرت سیاسی را با شکست مواجه ساخت. با توجه به نقشی که این مناسبات قدرت در تقدیر سیاسی قزلباشان داشت، نگارندگان درصدد پاسخ بدین پرسش برآمدند که، چرا کنش‌گری آن‌ها برای بازیابی قدرت در دوره شاه‌صفی، به شکست انجامید؟ «منطق موقعیت»، چارچوب مفهومی است که جهت پاسخ بدین پرسش، به‌کار گرفته شده است. کاربست این رهیافت مستلزم بازسازی وضعیت تاریخی، فهم و ابزارهای عاملان و پیامدهای کنش است. بر این اساس، قزلباشان در پاسخ به اصلاحات شاه‌عباس، که موجب تضعیف موقعیت سیاسی و نظامی‌شان در آغاز حکومت شاه‌صفی شده بود، سه گونه واکنش از خود نشان دادند: واکنش‌های آغازین گروهی از آن‌ها که مبتنی بر استیلاگری بر دولت و در عین حال رقابت با یکدیگر بود که به‌علت عدم ارزیابی صحیح از مناسبات قدرت، به دفاع و تطبیق اجباری با شرایط موجود انجامید. زینل‌خان شاملو نیز فرصت‌طلبی مقطعی و اقتدارگرایانه را در پیش گرفت که منجر به به قتلش شد. سرانجام، گروه دیگر از قزلباشان نیز به‌رغم انجام کنش‌های نافرجام، مجبور به سازگاری با شرایط و پذیرش اقتدار شاه شدند. به‌نظر می‌رسد، عدم درک صحیح از ساختار جدید قدرت، اهداف نامشخص و محدودیت ابزارهای کنش‌گری، منجر به شکست این تلاش‌ها شده است.<br /><br />واژگان کلیدی: قزلباشان، شاه‌صفی، منطق موقعیت، مناسبات قدرت، پیامدهای ناخواسته‌ی کنش https://jic.uk.ac.ir/article_5293_404eb47ce94ca9c46fe97546027bc5a5.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Analysis of the relations between the Muqtada Sadr movement and the Islamic Republic of Iran (2003 to 2024) واکاوی روابط جریان مقتدی صدر با جمهوری اسلامی ایران (2003 تا 2024 میلادی) 194 215 5106 10.22103/jic.2025.25561.1452 FA هادی مراد پیری دمق دانشیار دانشگاه امام حسین ابوالفضل کاوندی کاتب - استادیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران محمد البوعلی دانش آموخته دکتری گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2025 07 15 This study examines the complex and volatile relationship between Muqtada al-Sadr, the leader of Iraq’s Sadrist movement, and the Islamic Republic of Iran during the period 2003–2024. The significance and necessity of this research stem from the decisive role these relations have played in Iraq’s domestic and foreign policy, as well as their impact on the regional balance of power. In the aftermath of the Ba‘ath regime’s collapse, when Iraq faced a power vacuum and the presence of numerous internal and external actors, the interactions between al-Sadr and Iran emerged as one of the most critical factors shaping the country’s political, security, and social developments. The study aims to analyze the historical trajectory of these relations and explain the factors of convergence and divergence between the two actors. These dynamics have been redefined through issues such as resistance against foreign occupation, identity and ideological differences, the rise of ISIS, Iraqi elections, the assassination of General Qasem Soleimani, and regional developments. The research adopts a qualitative, descriptive-analytical approach. The sources include library research, media documents, and analytical works in Arabic, English, and Persian. The findings show that the Sadr–Iran relationship has gone through four main phases: tactical cooperation, distancing, open confrontation, and strategic silence. The study concludes that by emphasizing a nationalist identity and drawing boundaries with Iran’s regional policies, al-Sadr has managed to build an independent popular and discursive base. However, his complete elimination from Iraq’s political scene has proven impossible for Iran and its allies. This research characterizes the این پژوهش به بررسی روابط پیچیده و پرنوسان گروه مقتدی صدر، رهبر جریان صدر عراق، با جمهوری اسلامی ایران در فاصله سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ می‌پردازد. اهمیت و ضرورت تحقیق ناشی از نقش تعیین‌کننده این روابط در سیاست داخلی و خارجی عراق و تأثیر آن بر موازنه قدرت منطقه‌ای است. در شرایطی که عراق پس از سقوط رژیم بعث با خلأ قدرت و حضور بازیگران متعدد داخلی و خارجی روبه‌رو شد، تعاملات صدر و ایران به یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده تحولات سیاسی، امنیتی و اجتماعی این کشور تبدیل گردید. هدف پژوهش، تحلیل روند تاریخی این روابط و تبیین عوامل همگرایی و واگرایی میان دو بازیگر است؛ عواملی که در بستر موضوعاتی چون مبارزه با اشغال خارجی، اختلافات هویتی و ایدئولوژیک، ظهور داعش، انتخابات عراق، ترور شهید قاسم سلیمانی و تحولات منطقه‌ای بازتعریف شده‌اند. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل کیفی و توصیفی-تحلیلی است. منابع تحقیق شامل مطالعات کتابخانه‌ای، اسناد رسانه‌ای و آثار تحلیلی عربی، انگلیسی و فارسی است. نتایج نشان می‌دهد روابط صدر و ایران طی چهار مرحله اصلی – همکاری تاکتیکی، فاصله‌گیری، تقابل آشکار و سکوت استراتژیک – دچار تحول شده است. یافته‌ها حاکی است که صدر با تکیه بر هویت ملی‌گرایانه و مرزبندی با سیاست‌های منطقه‌ای ایران، توانسته پایگاهی مردمی و گفتمانی مستقل ایجاد کند؛ هرچند حذف کامل او از صحنه سیاسی عراق برای ایران و متحدانش ممکن نبوده است. این پژوهش روابط صدر و ایران را نمونه‌ای از «وابستگی متقابل تنش‌زا» می‌داند که آینده آن به تحولات داخلی عراق و رقابت‌های منطقه‌ای وابسته است.<br /><br /><br /> https://jic.uk.ac.ir/article_5106_6e0edc3593d34eb4d505b4ccac5566b9.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Comparative Examination of the Function of the Zahhak Myth as a Symbol of Evil in Two Epic Narratives: Shahnameh and Garshaspnameh بررسی تطبیقی کارکرد اسطورۀ ضحّاک به مثابۀ نماد شر در دو روایت حماسی شاهنامه و گرشاسب نامه 216 238 5226 10.22103/jic.2025.25882.1474 FA علی اکبر مسگر استادیار گروه تاریخ دانشگاه مازندران 0009-0008-4282-4098 سارا اخروی دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات تهران Journal Article 2025 09 11 The figure of Zahhak in Iran’s national epic literature constitutes one of the most striking embodiments of the myth of evil. This construct reflects the binary opposition of good and evil in the Iranian cultural unconscious and receives varied—and at times contradictory—representations across different texts. Employing a descriptive–analytical methodology with a comparative approach and drawing on Pahlavi Zoroastrian sources such as the Dēnkard and the Bundahishn, this article examines two divergent portrayals of Zahhak in Ferdowsi’s Shahnameh and in Asadi Tusi’s Garshasp-nāma(Garshasp-nameh). In Ferdowsi’s Shahnameh, Zahhak appears as the embodiment of absolute evil: a foreign ruler lacking political legitimacy, presented with a demonic, superhuman physiognomy and as essentially irredeemable. He is depicted as a tyrant endowed with otherworldly attributes—most famously the serpents that grow from his shoulders—who is imprisoned rather than executed, thereby functioning as a lasting warning against the recurrence of despotism. By contrast, the Garshasp-nāma (Garshasp-nameh) (Garshasp-nameh) ) (Garshasp-nameh) offers a more humanized and more politically legitimate portrait of him. It also seems that Ferdowsi's perceptions regarding the apocalyptic issue of Zahhak and the mechanism of her legitimacy are influenced by the Mazdaist tradition and religious texts, while Asadi is more influenced by the narrative traditions of eastern Iran. This study demonstrates how Zahhak’s image within mythic, political, and religious discourses reflects divergent Iranian conceptions of evil and of legitimacy.This comparison shows that the representation of Zahhak carries multi-layered meanings not only within the framework of epic literature but also in the realm of political and religious thought. شخصیت ضحاک در ادبیات حماسه ملی ایران، یکی از برجسته ترین نمودهای اسطوره ی شر است. این انگاره بازتابی از تقابل دوگانه های نیک و بد و خیر و شر در ناخودآگاه فرهنگی ایرانیان است و در متون مختلف، بازنمایی‌های متنوع و گاه متضادی یافته است. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی و رویکردی تطبیقی و با بهره‌گیری از متون دینی چون دینکرد و بندهش به تحلیل دو روایت متفاوت از ضحاک در شاهنامه فردوسی و گرشاسب‌نامه اسدی طوسی می‌پردازد. در شاهنامه فردوسی ، ضحاک، نماد شرّ مطلق، شاهی بیگانه، فاقد مشروعیت سیاسی و با سیمایی اهریمنی، فراانسانی و غیرقابل رستگاری ظاهر می شود؛ پادشاهی ستمگر با ویژگی های فرابشری چون مارهای دوش، که زندانی می گردد اما کشته نمی شود تا هشداری ماندگار نسبت به بازگشت استبداد باقی بماند. در حالی که در گرشاسب‌نامه، چهره ای انسانی تر و مشروع تر از او ارائه می شود. همچنین به نظر می رسد دریافت های فردوسی در زمینه مسئله آخرالزمانی ضحاک و سازو کار مشروعیتش متاثر از سنت مزدایی و متون مذهبی است و اسدی بیشتر از سنت های روایی شرق ایران اثر پذیرفته است. این پژوهش نشان می‌دهد که تصویر ضحاک در گفتمان‌های اسطوره‌ای، سیاسی و دینی چگونه بازتاب‌دهنده نگرش‌های متفاوت ایرانیان به مفاهیم شر و مشروعیت است. این مقایسه نشان می‌دهد که بازنمایی ضحاک نه تنها در چارچوب ادبیات حماسی بلکه در ساحت اندیشه سیاسی و دینی نیز حامل معانی چندلایه است. بر این اساس، مطالعه تطبیقی روایت‌های گوناگون از ضحاک می‌تواند چشم‌اندازی تازه برای فهم پیوند میان اسطوره، قدرت و هویت فرهنگی ایرانیان بگشاید. https://jic.uk.ac.ir/article_5226_77c9172f372e6630d73600b9b74bc8cd.pdf

دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Land Reforms as a Cold War Strategy: A Study of Land Reform Projects in Iran and South Korea (Based on U.S. Documents)" اصلاحات ارضی به مثابه استراتژی جنگ سرد: مطالعه پروژه اصلاحات ارضی در ایران و کره جنوبی (با تکیه بر اسناد آمریکا) 239 260 5087 10.22103/jic.2025.25566.1453 FA میکائیل وحیدی راد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه شهیدبهشتی، ایران، تهران. مرجان برهانی استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2025 07 15 This study conducts a comparative analysis of land reforms in Iran and South Korea as part of the United States' Cold War strategy to contain communism, seeking to understand the US role in their implementation and their subsequent outcomes. Relying on U.S. State Department documents and library resources, the research employs a descriptive-analytical methodology. It is premised on the hypothesis that South Korea's relative success stemmed from the organic connection between a political will oriented towards distributive justice, supporting institutional capacity, and linkage to an industrialization project. Conversely, Iran's relative failure is attributed to ruling class conflicts of interest, a hastily designed reform lacking technical support, and a disconnect from the national development program. The findings reveal that land reform in South Korea (1945-1953) distributed approximately 90% of the leased land and integrated with industrialization, led to political stability and economic growth. In contrast, Iran's land reform (1960s), implemented within the framework of the White Revolution, precipitated widespread rural migration, urban marginalization, and political instability. This resulted from its rushed execution, resistance from landlords and clerics, and lack of coordination with national development. By analyzing both internal and external factors, this research highlights the role of local conditions and geopolitical policies in determining the outcomes of these projects. It demonstrates that land reform functioned not merely as an economic project but as a strategic instrument in the Cold War, significantly shaped by US geopolitical objectives and the varying domestic contexts of the two nations.<br /><br />It demonstrates that land reform functioned not merely as an economic project but as a strategic instrument in the Cold War, significantly shaped by US geopolitical objectives and the varying domestic contexts of the two nations. نوشتار حاضر باهدف بررسی تطبیقی اصلاحات ارضی در ایران و کره جنوبی به‌عنوان بخشی از استراتژی جنگ سرد ایالات‌متحده برای مهار کمونیسم می‌پردازد و در پی آن است تا نقش آمریکا در اجرا و پیامدهای اجرای این سیاست را دریابد؟ پژوهش پیش‌رو با تکیه‌بر اسناد وزارت خارجه آمریکا و منابع کتابخانه‌ای و با کاربست روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته و بر این فرض ابتنا دارد که موفقیت نسبی کره‌ مرهون پیوند ارگانیکِ اراده‌ی سیاسیِ معطوف به عدالت توزیعی، ظرفیت نهادیِ پشتیبان و اتصال به پروژه‌ی صنعتی‌سازی بود، درحالی‌که ناکامی نسبی ایران ریشه در تضاد منافع طبقه‌ی حاکم، طراحی شتاب‌زده‌ی فاقد پشتیبانی فنی و گسست از برنامه‌ی توسعه‌ی ملی داشت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اصلاحات ارضی در کره جنوبی (1945-1953) با توزیع حدود 90 درصد اراضی اجاره‌ای و پیوند با صنعتی‌سازی، به ثبات سیاسی و رشد اقتصادی منجر شد؛ درحالی‌که در مقابل، اصلاحات ارضی ایران (دهه 1340) در چارچوب انقلاب سفید، به دلیل اجرای شتاب‌زده، مقاومت مالکان و روحانیون و نبود هماهنگی با توسعه ملی، به مهاجرت گسترده روستاییان، حاشیه‌نشینی و بی‌ثباتی سیاسی انجامید. این پژوهش با تحلیل عوامل داخلی و خارجی، نقش شرایط محلی و سیاست‌های ژئوپلیتیکی را در تعیین نتایج این پروژه‌ها برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که اصلاحات ارضی فراتر از یک پروژه اقتصادی، ابزاری استراتژیک در جنگ سرد بود..<br />  https://jic.uk.ac.ir/article_5087_06b622b25cdd4d4662fc9bd92f065775.pdf