دانشگاه شهید باهنر کرمان پژوهشنامه تمدن ایرانی 2821-0867 7 2 2025 12 22 Migration and Displacement of Iranians to Byzantium during the Sasanian Period and Early Islam بررسی جابجایی و مهاجرت ایرانیان به بیزانس در دوره ساسانی و اوایل اسلام 90 111 5107 10.22103/jic.2025.25457.1446 FA سلیمان حیدری گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه شیراز، ایران زهرا رحیمی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2025 06 24 Migration and population movements have always been central elements in the socio-historical analysis of societies, playing a pivotal role in the formation or transformation of power structures, social order, and cultural diversity. In the history of Iran, one of the lesser-studied yet civilizationally significant trajectories has been the migration of Iranian groups to the territories of the Eastern Roman Empire (Byzantium). This study aims to investigate the causes and dynamics of these migrations during the Sasanian period and the early Islamic centuries, as well as their broader civilizational impacts. Employing Everett Lee’s push-pull theory of migration, the research explains the underlying drivers and cultural consequences of these movements. The methodology adopted is descriptive-analytical with a historical-sociological approach, grounded in primary historical sources. The findings indicate that during the Sasanian era, migrations were mainly carried out by members of the royal family and military commanders—some seeking refuge in Byzantium due to internal conflicts and political repulsion in Iran, while others were transferred as war captives. Religious migrations are also observed, particularly among Iranian Christian minorities. Following the Arab Muslim conquest and the collapse of Sasanian structures, profound social and religious transformations led to the migration of Zoroastrians and remnants of the Sasanian court to Byzantium. During the Abbasid period, the suppression of uprisings such as Babak Khorramdin’s revolt and the Zutt rebellion led to the migration or exile of some dissidents to Byzantium. Moreover, religious persecution of Christians under certain Abbasid caliphs prompted further waves of religious migration. This study concludes مهاجرت و جابه جایی افراد همواره از مؤلفه‌های اساسی در تحلیل تاریخی-اجتماعی جوامع به شمار می‌روند و نقشی کلیدی در تکوین یا دگرگونی ساختارهای قدرت، نظم اجتماعی و تنوع فرهنگی دارند. در تاریخ ایران، یکی از مسیرهای کمتر واکاوی‌شده اما واجد اهمیت تمدنی، مهاجرت گروه‌هایی از ایرانیان به قلمرو امپراتوری روم شرقی (بیزانس) است. هدف این پژوهش بررسی چرایی و چگونگی این مهاجرت‌ها در دوره ساسانی و قرون نخستین اسلامی و تأثیرات تمدنی آن است که با تکیه بر نظریه جاذبه و دافعه اورت لی، به تبیین زمینه‌ها و پیامدهای تمدنی این تحرکات می‌پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی و مبتنی بر منابع تاریخی، است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در دوره ساسانی، مهاجرت‌ها عمدتاً از سوی خاندان سلطنتی و سرداران نظامی صورت گرفته است؛ برخی به دلیل تضادهای درون‌ساختاری و دافعه‌های سیاسی در ایران، به بیزانس پناه برده و برخی دیگر به‌عنوان اسیران جنگی به آن سرزمین منتقل شده‌اند. همچنین مهاجرت‌های مذهبی در میان اقلیت‌هایی چون مسیحیان ایرانی نیز مشاهده می‌شود.<br />در پی حمله اعراب مسلمان و فروپاشی ساختارهای ساسانی، تحولات اجتماعی و دینی عمیقی در ایران رخ داد که موجب مهاجرت گروه‌هایی از زرتشتیان و بازماندگان دربار به بیزانس شد. در دوره عباسی نیز سرکوب جنبش‌هایی نظیر قیام بابک خرمدین یا شورش زط‌ها، زمینه‌ساز مهاجرت یا تبعید شماری از مخالفان به بیزانس گردید. افزون بر آن، فشارهای مذهبی برخی خلفای عباسی بر مسیحیان، موج دیگری از مهاجرت‌های دینی را به دنبال داشت. نتیجه این مطالعه نشان می‌دهد که مهاجرت ایرانیان به بیزانس در این دوره‌ها نه صرفاً یک جابجایی فیزیکی، بلکه بازتابی از تنش‌های ساختاری، تحولات قدرت و مقاومت‌های اجتماعی در برابر نظم‌های حاکم بوده است. https://jic.uk.ac.ir/article_5107_e40f2fcc71ed5bbb77a202e38f9be70b.pdf